نفس خوذ پسنديذه بوذ ؛ و در هر چيز روا بوذ كى اين لفظ استعمال كنند تقول : رجل صدق و ثوب صدق . حسن گويذ : مراد مصرست . قتادة گويذ : شام و بيت المقدس است . ضحاك گويذ : شام و مصر است . و « مبوّأ صدق » منصوبست زيرا كى مفعول [ است ] و جايز بوذ كى مصدر باشذ و مفعول محذوف بوذ . « وَ رَزَقْناهُمْ مِنَ الطَّيِّباتِ » و روزى كرديم ايشانرا از حلال ؛ و گفته‌اند : از چيزهاء لذيذ « فَمَا اخْتَلَفُوا حَتَّى جاءَهُمُ الْعِلْمُ » اى المعلوم عندهم ، و هو محمّد - عليه السّلم - ، اى ما اختلفوا في كونه نبيا حتى جاءهم ، يعنى خلاف نكردند در آنچ نزد ايشان معلوم بوذ و آن محمّد بوذ - صلّى اللّه عليه و آله - كى در نبوّت او خلاف نكردند تا بدعوت ظاهر شذ ؛ و گفته‌اند : مراد از علم قرآنست ؛ و گفته‌اند : مراد ( 494 ) تورية است كى در احكام آن خلاف كردند ؛ و گفته‌اند : دليل مؤدّى است بعلم از جهت رسول و كتاب ، فآمن به بعض و كفر به بعض ، بعضى به آن ايمان آوردند و بعضى كافر گشتند . « إِنَّ رَبَّكَ يَقْضِي بَيْنَهُمْ يَوْمَ الْقِيامَةِ فِيما كانُوا فِيهِ يَخْتَلِفُونَ » پروردگار تو - اى محمّد ! - ظاهر گردانذ روز قيامت آنچ ايشان در آن خلاف مىكردند . « فَإِنْ كُنْتَ فِي شَكٍّ مِمَّا أَنْزَلْنا إِلَيْكَ فَسْئَلِ الَّذِينَ يَقْرَؤُنَ الْكِتابَ مِنْ قَبْلِكَ » خطاب با رسول است و مراد امت است ، كقوله : « يا أَيُّهَا النَّبِيُّ إِذا 2038 طَلَّقْتُمُ النِّساءَ » ؛ و گفته‌اند : « ان » هاهنا للنّفى ، اى ما كنت في شك ، كقوله : « وَ إِنْ أَدْرِي » 2039 ؛ و گفته‌اند : اين تبكيت شاكّانست ، كقوله لعيسى - عليه السّلم - : « أَ أَنْتَ 2040 قُلْتَ لِلنَّاسِ اتَّخِذُونِي وَ أُمِّي إِلهَيْنِ مِنْ دُونِ اللَّهِ » ؛ اين معنى از جهت سرزنش گويندگان اين قول ذكر فرموذ ؛ و گفته‌اند : مراد از شك ضيق صدرست ، اى و ان كنت في ضيق صدرك فاصبر ، اگر در دل تنگى 2041 اى صبر كن ؛ و « فَسْئَلِ الَّذِينَ يَقْرَؤُنَ الْكِتابَ مِنْ قَبْلِكَ » كيف صبر الأنبياء ، و بپرس از آنانك خوانندگان كتاب‌اند پيش از تو ( 495 ) . « لَقَدْ جاءَكَ الْحَقُّ مِنْ رَبِّكَ فَلا تَكُونَنَّ مِنَ المُمْتَرِينَ » اى الشاكّين ، حق از پروردگار تو به تو فروذ آمذ - يعنى قرآن - ، تو از جملهء اهل شك مباش . اين خطاب ظاهرا با رسول است اما مراد امّت‌اند .